Fassiya: müasir elm nə deyir?

Klassik anatomiyada fassiya uzun müddət əzələləri örtən passiv “qablaşdırma materialı” kimi qəbul olunurdu. Son iki onillikdə fassiya tədqiqatları sürətlə inkişaf edib.

Müasir tərif

Fassiya Tədqiqatları Cəmiyyətinin nomenklatura komitəsinin və idman təbabəti üzrə beynəlxalq konsensusun tərifinə görə fassial sistem bütün bədəni əhatə edən, kollagen tərkibli birləşdirici toxumanın fasiləsiz, üçölçülü şəbəkəsidir. Bu şəbəkə əzələləri, orqanları, damarları və sinirləri örtür və onları bir-biri ilə əlaqələndirir.

Duyğu orqanı kimi fassiya

Fassiyada çoxlu sərbəst sinir ucları və mexanoreseptorlar var. Buna görə fassiya ağrının və bədənin vəziyyətini hiss etmənin formalaşmasında iştirak edə bilər.

Fassiya yığıla bilirmi?

Fassiyada yığılma qabiliyyəti olan miofibroblastlar var. Lakin ölçülən qüvvələr çox kiçikdir və onurğanın stabilliyinə təsir edəcək səviyyədə deyil.

Əllə fassiyanı “dəyişmək” mümkündürmü?

Hesablamalar göstərir ki, sıx fassiyanı, məsələn, budun enli fassiyasını və ya ayaqaltı fassiyanı mexaniki olaraq deformasiya etmək üçün əllə tətbiq olunandan qat-qat böyük qüvvə lazımdır. Deməli, manual müalicə zamanı terapevtin hiss etdiyi “rahatlama” toxumanın mexaniki dəyişməsi ilə izah oluna bilməz və başqa mexanizmlərlə, ehtimal ki, sinir sisteminin reaksiyası ilə əlaqəlidir. Hialuron turşusunun fassiyada “sıxlaşması” ideyası isə hələ fərziyyə olaraq qalır.

Klinik sübutlar

Miofassial texnikaların xroniki dayaq-hərəkət sistemi ağrılarında effektivliyinə dair sistematik icmal mövcud sübutları bu müalicəni tövsiyə etmək üçün kifayət hesab etmir.

Tələbə üçün nəticə

Fassiyanın anatomiyasını bilmək palpasiya və klinik düşüncə üçün vacibdir. Lakin “yapışmaları qırmaq”, “toksinləri çıxarmaq” və ya “toxumada yığılmış emosiyaları azad etmək” kimi ifadələr elmi əsasa malik deyil və peşəkar ünsiyyətdə işlədilməməlidir.

“Fassiya 1” modulunun dərs yazıları ilə video dərslər səhifəsində tanış ola bilərsiniz.

Mənbələr

1. Adstrum S. və həmk. (2017). Fassiyanın tərifi: nomenklatura. J Bodyw Mov Ther. DOI: 10.1016/j.jbmt.2016.11.003 (yeni pəncərədə)
2. Zügel M. və həmk. (2018). Fassiya və idman təbabəti: beynəlxalq konsensus. Br J Sports Med. DOI: 10.1136/bjsports-2018-099308 (yeni pəncərədə)
3. Schleip R. və həmk. (2019). Fassiyanın yığılma qabiliyyəti. Front Physiol. DOI: 10.3389/fphys.2019.00336 (yeni pəncərədə)
4. Chaudhry H. və həmk. (2008). Manual terapiyada fassiyanın deformasiyası üçün tələb olunan qüvvələr. J Am Osteopath Assoc. DOI: 10.7556/jaoa.2008.108.8.379 (yeni pəncərədə)
5. Fede C., Stecco C. və həmk. (2018). Fassiyada hialuron turşusu. J Anat. DOI: 10.1111/joa.12866 (yeni pəncərədə)
6. Laimi K. və həmk. (2018). Xroniki dayaq-hərəkət sistemi ağrısında miofassial texnikaların effektivliyi: sistematik icmal. Clin Rehabil, 32(4):440–450. DOI: 10.1177/0269215517732820 (yeni pəncərədə)

Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.